حکمرانی اجتماعی زنان؛ از انسجام درون خانوادگی تا تاب آوری ملی

به گزارش جایگاه خبر، در روزگاری که جامعه با آمیزهای از فشارهای پیچیده و جنگی ترکیبی روبه روست، تجربه های بزرگ تاریخی نشان دادهاند سرنوشت جوامع تنها در اتاق های تصمیم گیری یا میدانهای نبرد تعیین نمی شود.

در پس هر بحران، نوعی حکمرانی عمیقتر و کمتر دیدهشده در متن جامعه شکل میگیرد؛ حکمرانیای که نه صرفاً بر پایه ساختارهای رسمی قدرت، بلکه بر پایه مشارکت مردم، پیوندهای اجتماعی و مسئولیت پذیری جمعی استوار است. در چنین شرایطی، خودِ جامعه به صحنه مدیریت بحران بدل میشود و ظرفیتهای پنهان آن آشکار می گردد.

در ادبیات علوم اجتماعی، این پدیده را میتوان در چارچوب حکمرانی مردمی فهم کرد؛ مفهومی که بر نقش فعال جامعه در حفظ ثبات، تداوم زندگی و بازسازی امید تأکید دارد. در چنین الگویی، مردم تنها مخاطب تصمیم‌ها نیستند، بلکه بخشی از سازوکار پایداری اجتماعی محسوب میشوند. حضور آنان در عرصه عمومی، همدلی میان خانوادهها، همکاری در شبکه های محلی و تداوم زندگی روزمره، به نوعی قدرت اجتماعی میانجامد که میتواند در شرایط دشوار از فروپاشی نظم اجتماعی جلوگیری کند.

در کنار این حکمرانی مردمی، نقش زنان جایگاهی ویژه دارد؛ نقشی که میتوان آن را «حکمرانی اجتماعی زنان» نامید. این مفهوم به آن دسته از کارکردهای بنیادین اشاره دارد که زنان در حفظ انسجام خانواده، انتقال ارزشها و مراقبت از سرمایه عاطفی جامعه بر عهده دارند. بسیاری از پژوهش های جامعه شناسی نشان داده است که در دوره های بحران، زنان به ستونهای پنهان امنیت تبدیل میشوند؛ کسانی که با مدیریت زندگی روزمره، مراقبت از نسل ها و حفظ امید، جامعه را از درون استوار نگه میدارند.

اما نقش حماسی زنان در خانواده، تنها به حفظ و حمایت محدود نمیشود. زیست روزمره زنان در خانواده، سرچشمه الهام و انگیزهای برای مردان است؛ مادران، همسران، خواهران و دخترانی که با واژه ها، نگاه و رفتارشان، شور و اراده دفاع از خانه و خاک را منتقل میکنند. بسیاری از خاطرات پیروزمندان بحران ها، سرشار از صحنه‌هایی است که نیروی ایستادگی خود را نه از میدان، بلکه از روحیه ای یافته اند که در خانه شکل گرفت.

این حکمرانی اجتماعی به مدیریت درونی خانواده محدود نمی ماند. زنی که مدیر بحران در خانه است، توانایی مدیریت بحران در محله و اجتماع را نیز داراست. او که شبکه های عاطفی و حمایتی را در مقیاس خانواده میتند، به بهترین شکل میتواند حلقه های همبستگی و اعتماد را در جامعه ایجاد کند. در حقیقت، زنان تولیدکنندگان اصلی سرمایه اجتماعی هستند؛ همان عنصری که هر جامعهای برای عبور از گردنه های سخت به آن نیازمند است.

این ظرفیت، صرفاً الهام بخش نیست، بلکه خود یک کنش قدرتمند و میدانی است؛ کنشی از جنس امیدآفرینی، سازماندهی شبکه های مراقبتی، ترویج گفتوگو و حفظ عقلانیت در میانه هیجانات. حکمرانی زنان در این معنا نه به معنای تصدی رسمی قدرت، بلکه به معنای هدایت نامرئی جریان زندگی است. در خانه هایی که چراغشان روشن میماند، در روایتهایی که رنج را به معنا تبدیل میکند، در صبری که امید را از دل دشواریها عبور می‌دهد، نوعی مدیریت اجتماعی شکل میگیرد که بنیان های جامعه را حفظ می‌کند.

این همان قلمرویی است که جامعهشناسان آن را حوزه امنیت نرم و منبع اصلی تابآوری اجتماعی می‌دانند؛ جایی که قدرت نه در ابزارهای سخت، بلکه در اعتماد، همبستگی و امید اجتماعی شکل میگیرد و زنان معماران اصلی آن هستند.

تاریخ بارها نشان داده است که ملتها تنها با قدرت نظامی یا منابع مادی خود پایدار نمیمانند. آنچه یک جامعه را از میان طوفان‌ها عبور میدهد، ترکیبی از اراده جمعی، پیوندهای انسانی و فرهنگ امید است. این عناصر همان جایی شکل می‌گیرند که زنان و مردم در کنار یکدیگر زندگی را در دشوارترین شرایط ادامه میدهند.

فهم پایداری یک جامعه بدون توجه به این دو رکن اساسی ممکن نیست: حکمرانی مردمی که از دل مشارکت برمی‌خیزد، و حکمرانی اجتماعی زنان که ریشههای جامعه را استوار می‌سازد.

از این رو، امروز قهرمانی تنها در میدانهای آشکار قدرت تعریف نمیشود. قهرمانی حقیقی در استمرار زندگی معنادار، در روشن نگه داشتن چراغ امید در دل‌ها و در ایستادگی آگاهانه برای حفظ انسجام ملی است.

این حماسه خاموش اکنون نیازمند قهرمانانی است که از بطن جامعه برمی خیزند. این یک دعوت از تمام مردم و بهویژه از زنان است تا قدرت خود را باور کنند؛ قدرتی که در مدیریت خانه، در تربیت نسل و در دمیدن روح امید تجلی یافته را به صحنه اجتماع بیاورند و ستونهای ایستادگی این ملت را در برابر هر طوفانی استوارتر سازند. آینده جامعه، بیش از هر زمان دیگری، به این حکمرانی اجتماعی و کنشگری فعال گره خورده است.

*فعال فرهنگی و اجتماعی؛ مشاور حوزه زنان و خانواده